Chúng ta phải hành động ngay lập tức trong lĩnh vực năng lượng. Nếu bây giờ không thực hiện những cắt giảm đột phá về phát thải carbon, mục tiêu giữ mức tăng nhiệt trong 1,5 độ C sẽ trở thành bất khả thi. Báo cáo này phải phát ra tiếng chuông tang cho than đá và nhiên liệu hoá thạch, để ngăn chặn chúng tàn phá hành tinh của chúng ta.

— Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres, 2021

Năng lượng là động lực của nền kinh tế đương đại và cuộc sống tiện nghi. Tuy nhiên, trong bối cảnh nóng lên toàn cầu và suy thoái sinh thái, chúng ta đã chứng kiến giá cả mà nhân loại phải trả do sự phụ thuộc quá mức vào nhiên liệu hoá thạch.

Vào ngày 9 tháng 8 năm 2021, Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) đã công bố Báo cáo Đánh giá Biến đổi Khí hậu Lần thứ Sáu (AR6). Báo cáo khoa học mới nhất này đưa ra cảnh báo nghiêm trọng rằng cuộc khủng hoảng nóng lên toàn cầu đã sắp xảy ra. Nếu không tăng cường giảm phát thải carbon, nhiệt độ có thể tăng lên tới 5,7 độ C vào cuối thế kỷ này. Các hiện tượng khí hậu cực đoan như sóng nhiệt, hạn hán và mưa lớn không chỉ xảy ra thường xuyên hơn. Với vị trí nằm ở khu vực cận nhiệt đới, Đài Loan sẽ chịu những mùa hè ngày càng nóng hơn, và trong tương lai, Đài Loan thậm chí có thể mất đi mùa đông.

Đối diện với cảnh báo tình trạng khẩn cấp về khí hậu, cộng đồng quốc tế phải trong vòng mười năm tới giảm mạnh phát thải khí nhà kính, và đạt được mức phát thải ròng bằng không vào năm 2050, mới có thể kiểm soát mức tăng nhiệt trong mục tiêu 1,5 độ C của Thỏa thuận Paris về Khí hậu. Trong cuộc chiến toàn cầu nhằm đạt mức phát thải ròng bằng không trong thế kỷ này, ngành năng lượng phát thải 70% khí nhà kính sẽ là chìa khóa để đảo ngược khủng hoảng khí hậu.

Mục tiêu phát triển bền vững và tình hình năng lượng toàn cầu

Để giảm tốc độ biến đổi khí hậu và tiếp tục phát triển mà không hy sinh tài nguyên cho thế hệ tiếp theo, Liên Hợp Quốc đã công bố 17 Mục tiêu Phát triển Bền vững vào năm 2015. Mục tiêu thứ bảy có nội dung chính là: "Đảm bảo tất cả mọi người đều có quyền tiếp cận năng lượng giá cả phải chăng, đáng tin cậy, bền vững và hiện đại". Mục tiêu này chủ yếu tập trung vào việc liệu nhân loại toàn cầu có thể tiếp cận điện lực, có thể sử dụng nhiên liệu sạch để nấu nướng, tỷ lệ năng lượng tái tạo trong tổng mức tiêu thụ năng lượng toàn cầu là bao nhiêu, cũng như cải thiện hiệu suất năng lượng (chỉ số cường độ năng lượng), để đánh giá tiến độ chuyển đổi năng lượng toàn cầu.

Theo dữ liệu từ Báo cáo Tiến trình Năng lượng theo dõi SDG 7 do Cơ quan Năng lượng Tái tạo Quốc tế (IRENA) công bố năm 2021, kể từ năm 2010, SDG 7 đã được đẩy mạnh thực hiện, nhưng hiện nay toàn cầu vẫn còn 789 triệu người không có quyền tiếp cận điện hiện đại, và 2,6 tỷ người không thể tiếp cận nhiên liệu sạch và công nghệ.

Ngoài ra, liên quan đến cải thiện hiệu suất năng lượng toàn cầu, SDG 7 đã đặt ra mục tiêu cộng độ năng lượng phải giảm 2,6% hàng năm. Mặc dù kết quả của thập kỷ qua đạt khoảng 2%, nhưng vẫn thấp hơn mục tiêu ban đầu. Dưới tác động của đại dịch COVID-19, mức cải thiện hiệu suất năng lượng năm 2020 đã giảm đáng kể xuống 0,8%. Điều này cho thấy, để đạt được mục tiêu tăng hiệu suất năng lượng vào năm 2030, tất cả các quốc gia trên thế giới đều cần tăng cường nỗ lực cải thiện.

Về phía năng lượng tái tạo, trong thập kỷ qua, với sự đầu tư tài chính quốc tế vào các quốc gia đang phát triển cũng như sự tham gia tích cực của các bộ phận công và tư nhân trong nước, công suất lắp đặt năng lượng tái tạo trên toàn thế giới tiếp tục tăng, từ 1.329 GW năm 2011 lên 2.799 GW năm 2020, tăng hơn gấp đôi. Hiện nay, năng lượng tái tạo chiếm 17,1% tổng mức tiêu thụ năng lượng, trong đó năng lượng mặt trời và năng lượng gió phát triển nhanh chóng, năm 2020 lần lượt tăng 127 GW và 111 GW.

Mặc dù năm 2020 phải đối mặt với thách thức lớn từ đại dịch COVID-19, phát triển năng lượng tái tạo vẫn là một xu thế quan trọng và cần thiết cả trong và ngoài nước. Theo thống kê của Cơ quan Năng lượng, năm 2020 Đài Loan tăng 1,68 GW công suất lắp đặt năng lượng tái tạo, với tốc độ tăng trưởng hàng năm khoảng 21%, cao hơn tốc độ tăng trưởng trung bình toàn cầu 10%. Trong đó, năng lượng mặt trời đóng góp 1,7 GW phần tăng trưởng, các loại năng lượng tái tạo còn lại thì ổn định hoặc giảm nhẹ.

Năng lượng mặt trời là "đầu tàu" của SDG 7 ở Đài Loan

Thực tế là, so với các nguồn năng lượng tái tạo khác trong nước, Đài Loan có những ưu thế tuyệt vời nhất trong phát triển năng lượng mặt trời. Trước tiên, năng lượng mặt trời có ưu thế cung cấp điện trong khoảng thời gian sử dụng điện tăng đột biến vào mùa hè, có thể mang lại sự hỗ trợ không thể xem thường cho hệ thống cung cấp điện trong bối cảnh nóng lên toàn cầu. Lấy năm 2021 làm ví dụ, thời tiết nóng bức kết hợp với tình hình dịch bệnh khiến mọi người ở nhà bật điều hòa, làm cho nhu cầu điện mùa hè tăng vọt. Vào thời điểm sử dụng điện đỉnh vào ban ngày, công suất lắp đặt năng lượng mặt trời của Đài Loan đã có thể cung cấp gần 10% tỷ lệ phát điện, thậm chí vượt quá sản lượng điện từ năng lượng hạt nhân.

Đài Loan nằm ở vùng cận nhiệt đới với lượng ánh sáng mặt trời dồi dào, đất đai có những điều kiện ánh sáng tuyệt vời, đồng thời Đài Loan cũng là một quốc gia sản xuất tấm pin mặt trời hàng đầu thế giới. Phát triển năng lượng mặt trời ở Đài Loan vừa có ưu thế về sản xuất vừa có ưu thế về ứng dụng thị trường kép, với chuỗi sản xuất hoàn chỉnh của ngành năng lượng mặt trời và những ưu thế công nghệ, có thể tạo ra những cơ hội việc làm "xanh" mới.

Quan trọng nhất là, trong tất cả các loại năng lượng tái tạo, năng lượng mặt trời là công nghệ xanh có khả năng cao nhất để cho phép mọi gia đình cùng tham gia, thực hiện dân chủ hóa năng lượng. Trong quá khứ, đầu tư vào nhà máy điện năng lượng mặt trời có thể gặp phải rào cản ngưỡng vốn quá cao, không sở hữu mái nhà riêng, khiến năng lượng mặt trời ở Đài Loan khó phổ biến trên toàn dân. Nhưng trong những năm gần đây, Đài Loan đã chứng kiến sự nổi lên của các sáng kiến nhà máy điện công dân. Ngoài các hình thức tổ chức như hợp tác xã năng lượng xanh, công ty điện công dân, còn có các nền tảng nhà máy điện công dân đổi mới, cho phép mọi người có thể dễ dàng rót vốn vào nhà máy điện, chia sẻ lợi tức từ năng lượng xanh. "Sunnyfounder" (Ánh Nắng Vôn Nhà), là nền tảng nhà máy điện công dân xanh đầu tiên của Đài Loan, là một tấm gương điển hình cho việc mở cửa cho toàn dân tham gia và tạo ra nền kinh tế chia sẻ năng lượng xanh.

Toàn dân chia sẻ năng lượng mặt trời: Thắp sáng các SDGs bằng năng lượng xanh

Sunnyfounder là nền tảng nhà máy điện công dân quy mô lớn nhất Đài Loan và là trang web bán lẻ năng lượng xanh đầu tiên, cam kết thông qua sức mạnh tham gia toàn dân, cung cấp cho Đài Loan năng lượng xanh bền vững không cạn kiệt. Trên nền tảng mạng của Sunnyfounder, mọi người có thể lựa chọn các hình thức như "cho thuê mái nhà", "đầu tư số tiền nhỏ" và "quyên góp từ thiện" để hỗ trợ sản xuất năng lượng xanh. Ngoài ra, sau khi sửa đổi Luật Điện năm 2017, các doanh nghiệp và người tiêu dùng cũng có thể thực hiện các mục tiêu giảm phát thải ròng bằng không và lựa chọn năng lượng xanh thông qua mua sắm năng lượng xanh và chứng chỉ từ Sunnyfounder.

Cho đến năm 2021, Sunnyfounder đã huy động hơn 25.000 lượt người tham gia đầu tư, hoàn thành hơn 300 nhà máy điện công dân Sunnyfounder. Sunnyfounder cũng đã hợp tác với 9 doanh nghiệp trong nước tài trợ, hơn 7.000 người dân quyên góp để phản hồi, cùng nhau khởi xướng 14 hoạt động từ thiện năng lượng xanh tốt đẹp, giúp hàng nghìn người yếu thế chia sẻ lợi tức từ năng lượng xanh. Trẻ em, người cao tuổi và bệnh nhân khuyết tật có thể do điều kiện sinh lý yếu hơn, quá trình chăm sóc và điều trị y tế cần tiêu thụ nhiều năng lượng hơn, do đó dễ rơi vào tình cảnh năng lượng yếu. Do vậy, Sunnyfounder đã khởi xướng các chương trình từ thiện năng lượng xanh đổi mới như "Gieo hạt phúc lộc", "Ánh nắng giúp tuổi già", "Chạy vì năng lượng mặt trời", cho phép mỗi cá nhân có thể trở thành một lực lượng ấm áp hỗ trợ những người yếu thế.

Ngoài ra, mặc dù lưới điện Đài Loan đã phủ khắp toàn bộ, vẫn còn những nơi có độ dễ bị tổn thương điện cao hơn, chẳng hạn như các vùng nông thôn xung quanh và các hòn đảo xa xôi. Những khu vực này thường cũng là tuyến đầu chịu ảnh hưởng của thảm họa khí hậu. Do đó, Sunnyfounder kết hợp chính quyền địa phương, tài trợ doanh nghiệp và sức mạnh lòng nhân ái của người dân, mang năng lượng xanh đến những nơi cần thiết nhất.

Trong bối cảnh khí hậu cực đoan, nhiều bộ lạc nguyên thổ thường mất nhà cửa do những trận mưa bão đột ngột, thậm chí phải tái định cư ở nơi khác. Do vậy, năm 2018, Sunnyfounder thông qua dự án "Nhà vĩnh hằng Ánh Nắng", kết hợp tài trợ doanh nghiệp xây dựng nhà máy điện từ thiện năng lượng xanh tại trung tâm hoạt động của căn cứ nhà vĩnh hằng ở Bình Đông, và dùng doanh thu từ bán điện để hỗ trợ dịch vụ chăm sóc người cao tuổi toàn quốc, thúc đẩy sức khỏe cho người cao tuổi Bình Đông, đồng thời một phần hỗ trợ chi phí điện nước của bộ lạc.

Ngoài ra, do tính chất địa lý ở vùng núi, các bộ lạc nông thôn thường có độ dễ bị tổn thương lưới điện cao, thường xuyên gặp phải tình trạng mất điện. Mỗi khi gió mưa bão tới, chúng thường mất kết nối giao thông liên ngoại và điện, trở thành hòn đảo cô lập với thế giới bên ngoài. Năm 2020, Sunnyfounder kết hợp Liên minh Thúc đẩy Năng lượng Tái tạo, các doanh nghiệp và quyên góp của người dân, để huy động vốn cho bộ lạc Bia Ngoài ở huyện Phục Hưng, thành phố Đào Viên, xây dựng nhà thờ đầu tiên ở Đài Loan sử dụng 100% năng lượng xanh. Với trang bị năng lượng mặt trời kết hợp thiết bị lưu trữ, nhà thờ này có thể tiết kiệm chi phí điện cho bộ lạc hàng ngày, đồng thời khi thảm họa đến, nó có thể trở thành chiếc tàu ánh sáng soi sáng bóng tối.

Con người là trung tâm: Chuyển đổi năng lượng công bằng và bao trùm hơn

Các ví dụ hoạt động của Sunnyfounder cho chúng ta thấy rằng phát triển năng lượng tái tạo có thể là một mô hình kinh doanh kết hợp tính toàn diện về kinh tế, xã hội và môi trường. Theo đuổi tăng trưởng kinh tế cũng có thể cân bằng công lý và bình đẳng xã hội, kết hợp sự tham gia và cam kết của nhiều bên liên quan hơn, đặt nhu cầu của các nhóm yếu thế nhất lên hàng đầu, đạt được mục đích ban đầu của SDGs: "Không bỏ lại bất kỳ ai" (Leave no one behind).

Nhìn một cách tổng quát, thực hiện chuyển đổi năng lượng công bằng và bao trùm có thể tạo ra những cơ hội việc làm mới, thúc đẩy bình đẳng giới, giáo dục và trao quyền, trao quyền cho người dân và các cộng đồng. Ngoài ra, phát triển năng lượng xanh cũng sẽ nâng cao phúc lợi, sức khỏe và năng lực của con người. Thông qua mở rộng hợp tác để thực hiện SDG 7, có thể thắp sáng nhiều Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc — tóm lại, thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo sẽ là một hỗ trợ quan trọng để thúc đẩy những SDGs khác.

Mười năm đếm ngược của Mục tiêu Phát triển Bền vững: Hành động cùng nhau để đảo ngược tương lai

Theo mục tiêu chuyển đổi năng lượng của chính phủ Đài Loan vào năm 2025, tỷ lệ phát điện từ năng lượng tái tạo trong tương lai sẽ là 20%. Trong đó, công suất lắp đặt năng lượng mặt trời là 20 GW. Trong những năm gần đây, do sự phát triển vượt trội của năng lượng mặt trời mái nhà so với kỳ vọng, trong khi sự phát triển của năng lượng mặt trời mặt đất gặp khó khăn, chính phủ đã nâng mục tiêu năng lượng mặt trời mái nhà từ 3 GW năm 2016 lên 8 GW năm 2021, với 12 GW còn lại là mục tiêu năng lượng mặt trời mặt đất.

Theo dữ liệu thống kê mới nhất của Cơ quan Năng lượng, cho đến tháng 6 năm 2021, công suất lắp đặt năng lượng mặt trời Đài Loan đã vượt quá 6 GW.

Đối mặt với khủng hoảng khí hậu cấp bách, chuyển đổi năng lượng toàn cầu đã là điều không thể tránh, nhưng có lẽ một số người vẫn còn nghi ngờ: Một tương lai hoàn toàn dựa vào năng lượng tái tạo có khả thi không?

Theo Báo cáo "Net Zero by 2050: A Roadmap for the Global Energy Sector" (Phát thải ròng bằng không vào năm 2050: Lộ trình cho Ngành năng lượng Toàn cầu) do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố vào tháng 5 năm 2021, một tương lai năm 2050 mà thế giới không cần phụ thuộc vào nhiên liệu hoá thạch và sử dụng hoàn toàn năng lượng tái tạo là có tương lai hứa hẹp.

Tương lai tùy thuộc vào những gì bạn làm hôm nay

Hiện tại, chúng ta đang đứng ở ngã tư giữa thảm họa khí hậu và phát triển bền vững. Thời gian còn lại cho chương trình Mục tiêu Phát triển Bền vững của Liên Hợp Quốc cũng chỉ còn chưa đến mười năm. Chúng ta phải hành động ngay lập tức trong lĩnh vực năng lượng, mở rộng sức mạnh hợp tác toàn cầu, để cùng nhau bước tới một tương lai bền vững như chúng ta mong muốn!

Bài viết do tòa soạn StoryStudio và Boehringer Ingelheim cùng thực hiện.

(Tác giả bài viết: Trần Huệ Bình | Đồng sáng lập Sunnyfounder / Chủ tịch Hội Phát triển Năng lượng Xanh từ Thiện Đài Loan)