Kể từ khi Mỹ thực hiện hành động quân sự ở Venezuela vào tháng 1 và bắt giữ tổng thống khi đó là Nicolás Maduro, chính quyền Trump đã tiếp tục nâng cấp các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Cuba, hạn chế Venezuela và các quốc gia khác xuất khẩu dầu sang Cuba. Nguồn cung năng lượng của Cuba liên tục bị đe dọa. Gần đây, tình hình trở nên não nùng, nhiều khu vực tại thủ đô Havana của Cuba chịu mất điện trên 20 giờ trong một ngày.
Dưới tình trạng khủng hoảng điện lực, nhu cầu sinh hoạt cơ bản của người dân Cuba khó được duy trì, cuộc sống hàng ngày bị đẩy lùi: các thành phố rơi vào bóng tối, các trạm xăng hầu như không có dầu. Cư dân phải dựng lò nấu tạm thời trên mái nhà, đường phố hoặc sân nhà, sử dụng than gỗ và rác thải nông nghiệp để nấu cơm. Theo hãng tin Reuters, vào tối ngày 13 tháng 5, nhiều khu dân cư ngoại ô Havana đã bùng phát biểu tình với hàng trăm cư dân xuống đường, dùng rác cháy chặn đường, gõ cạo nồi chảo, hô to "bật đèn" và "nhân dân đoàn kết, không bao giờ bị đánh bại". Cùng ngày, bộ trưởng Năng lượng Cuba Vicente de la O Levy tại cuộc họp báo cho biết tình hình hệ thống điện quốc gia đang ở giai đoạn tuyệt vọng, "chúng tôi hoàn toàn không có dầu nhiên liệu, không có dầu diesel".
Ngày 13 tháng 5, Bộ Ngoại giao Mỹ công bố tuyên bố, nhấn mạnh lại rằng Mỹ sẵn sàng cung cấp 100 triệu đô la viện trợ nhân đạo cho nhân dân Cuba, với điều kiện viện trợ được phân phối qua Giáo hội Công giáo và các tổ chức nhân đạo độc lập đáng tin cậy khác, chứ không giao cho chính quyền Cuba. Ngày 14 tháng 5, Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe dẫn đoàn thăm Cuba và tiến hành cuộc gặp gỡ hiếm hoi với các quan chức cấp cao của Cuba.
Hãng tin Columbia Broadcasting System (CBS) trích dẫn một quan chức CIA cho rằng chuyến thăm của Ratcliffe nhằm truyền đạt thông điệp từ Nhà Trắng: "Nếu Havana thực hiện những thay đổi cơ bản, Mỹ sẵn sàng mở rộng các mối liên hệ với Cuba trong lĩnh vực kinh tế và an ninh". Cùng ngày, tổng thống Cuba Miguel Díaz-Canel đăng trên mạng xã hội rằng nếu viện trợ của Mỹ tuân theo các nguyên tắc viện trợ nhân đạo quốc tế, Cuba sẽ xem xét chấp nhận.
Lệnh cấm vận và phong tỏa kinh tế của Mỹ đối với Cuba đã kéo dài hơn 60 năm. Nhập khẩu dầu mỏ của Cuba lâu nay phụ thuộc vào các nước đồng minh và các quốc gia thân thiện, nguồn chính là Venezuela và Mexico. Sau khi Mỹ tấn công Venezuela và bắt giữ tổng thống Nicolás Maduro vào ngày 3 tháng 1, xuất khẩu dầu của Venezuela sang Cuba đã ngừng. Theo ước tính, trước đó Venezuela xuất khẩu khoảng 35.000 thùng dầu mỗi ngày cho Cuba, chiếm một nửa nhu cầu dầu mỏ của Cuba.
Sự tác động áp lực năng lượng của Mỹ đối với Cuba cũng theo đó gia tăng. Ngày 11 tháng 1, Tổng thống Trump đăng trên mạng xã hội, kêu gọi Cuba rằng nếu không đạt được thỏa thuận với Washington, Mỹ sẽ tiếp tục cắt đứt mọi nguồn dầu và vàng chảy vào Cuba. Cuối tháng 1, Trump ký một sắc lệnh hành pháp, cáo buộc chính quyền Cuba duy trì hợp tác lâu dài với Nga, Trung Quốc, Iran, Hamas, Hezbollah và những "quốc gia thù địch", "tổ chức khủng bố xuyên quốc gia" và "các tác nhân có ý đồ xấu", đồng thời cung cấp hỗ trợ quân sự, tình báo hoặc an ninh cho chúng, và đe dọa sẽ áp thuế lên các quốc gia xuất khẩu dầu sang Cuba.
Nhìn chung, phân tích cho rằng đối tượng của mối đe dọa này là Mexico, một trong những nguồn cung dầu quan trọng khác của Cuba. Mexico và Cuba có chung ngôn ngữ và văn hóa gần gũi hơn, và sau cuộc Cách mạng Cuba cũng luôn duy trì các mối quan hệ ngoại giao và liên hệ kinh tế. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, Mexico và Mỹ liên tục xảy ra mâu thuẫn về Hiệp định thương mại Mỹ-Canada-Mexico, vấn đề di cư và chống fentanyl. Trong bối cảnh nền kinh tế Mexico gắn kết chặt chẽ với Mỹ, Mexico có thể đã dần lùi bước từ Cuba để tránh khiêu khích chính quyền Trump.
Theo báo New York Times trích dẫn từ chuyên gia năng lượng của Đại học Texas Jorge Piñon, người từ lâu theo dõi vận chuyển dầu sang Cuba, Mexico lúc đầu xuất khẩu khoảng 22.000 thùng dầu mỗi ngày cho Cuba, nhưng đến cuối năm 2025 đã giảm xuống chỉ khoảng 7.000 thùng mỗi ngày. Piñon cho biết lô dầu cuối cùng của Mexico được vận chuyển tới Cuba vào đầu tháng 1 năm nay. Kể từ đó, Mexico đã cắt đứt nguồn cung dầu cho Cuba.
Sau khi các kênh nhập khẩu dầu nhiên liệu ban đầu của Cuba bị cắt đứt, Nga đã vận chuyển khoảng 700.000 thùng dầu thô sang Cuba vào cuối tháng 3, được tinh chế vào tháng 4 và đưa vào sử dụng, giúp làm dịu chút phần cuộc khủng hoảng năng lượng. Trump cho rằng lý do nhân đạo nên cho phép những tàu chở dầu hoàn tất việc giao hàng. Tuy nhiên, bộ trưởng Năng lượng Cuba Vicente de la O Levy cho biết lô dầu thô này chỉ có thể cung cấp giải pháp tạm thời, chỉ đủ duy trì một vài ngày.
Cuba là một quốc gia đảo nằm trong Biển Caribe, giàu có về đường và tài nguyên kim loại, nhưng lâu nay phụ thuộc hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng như dầu mỏ, do đó chịu nhiều không chắc chắn. Sau Cách mạng Cuba năm 1959, Fidel Castro lập nên chế độ xã hội chủ nghĩa, và từ năm 1962, Mỹ bắt đầu phong tỏa kinh tế đối với nước này. Là thành viên của "Hội đồng Tương trợ Kinh tế" gồm Liên Xô và các quốc gia xã hội chủ nghĩa khác, Cuba xuất khẩu đường và niken sang Liên Xô, đổi lấy lòng trung thành chính trị. Để đổi lấy điều này, Cuba có thể nhập khẩu dầu từ Liên Xô với giá thấp hơn. Sau khi Liên Xô sụp đổ vào những năm 1990, Cuba mất đi nhà cung cấp dầu lớn nhất, nền kinh tế rơi vào tình trạng ảm đạm, bước vào giai đoạn được gọi là "Kỳ Đặc Biệt trong Thời Bình" (Período Especial).
Bước vào thế kỷ 21, Cuba và Venezuela đạt được thỏa thuận, Cuba xuất khẩu một lượng lớn các chuyên gia như bác sĩ, huấn luyện viên thể thao, nhân viên tình báo (32 nhân viên an ninh thiệt mạng trong cuộc hành động quân sự của Mỹ ở Venezuela đều là người Cuba) được đào tạo từ việc đầu tư mạnh mẽ vào giáo dục, để đổi lấy dầu xuất khẩu từ Venezuela, thúc đẩy sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của Cuba trong những năm 2010.
Tuy nhiên, theo báo New York Times đưa tin, trong những năm gần đây, chỉ một phần trong số dầu mà Venezuela phân bổ cho Cuba thực sự được giao tới. Nhiều người gần gũi với chính quyền Venezuela cho biết, phần lớn dầu này đã được chuyển bán cho Trung Quốc, tiền thu được được dùng để cung cấp cho chính quyền Cuba những ngoại tệ cần thiết. Nền kinh tế Cuba không minh bạch, không có dữ liệu công khai chỉ ra những khoản tiền này thực sự chảy vào đâu.
Sớm hơn hai năm, Cuba đã trải qua một cuộc khủng hoảng năng lượng quy mô lớn. Tháng 10 năm 2024, bão Oscar quét qua Cuba, nhà máy điện lớn nhất trên đảo là nhà máy điện nhiệt Antonio Guiteras gặp sự cố, gây nên tình trạng mất điện gần như toàn quốc, ảnh hưởng tới khoảng 10 triệu người.
Một trong những nguyên nhân khiến cuộc khủng hoảng năng lượng của Cuba thường biến thành cuộc khủng hoảng điện lực là do cơ cấu phát điện không cân bằng của nước này. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) thống kê, năm 2023, 83% điện lực của Cuba đến từ dầu, là tỷ lệ cao nhất trong khu vực Trung và Nam Mỹ. Sản lượng phát điện từ dầu của Cuba khoảng 16.000 gigawatt-giờ (GWh, tương đương 1,6 tỷ kWh), cao hơn đáng kể so với các quốc gia khác trong khu vực. Brazil, xếp thứ hai, có sản lượng phát điện từ dầu khoảng 9.000 GWh.
Ngoài sự tác động áp lực năng lượng, Mỹ gần đây cũng hướng spear sang hệ thống kinh tế do quân đội Cuba kiểm soát. Theo báo New York Times đưa tin, tập đoàn kinh doanh GAESA do quân đội Cuba điều hành kiểm soát khoảng 40% đến 70% nền kinh tế Cuba, với các hoạt động bao gồm khách sạn, trạm xăng, siêu thị, dịch vụ chuyển tiền và đổi ngoại tệ, cũng như nhà cung cấp dịch vụ internet duy nhất của Cuba. Đầu tháng 5, Trump ký sắc lệnh hành pháp mở rộng lệnh trừng phạt đối với GAESA, bao gồm quyền của Mỹ trừng phạt các cá nhân và tổ chức bên thứ ba có liên hệ với các bộ phận kinh tế then chốt của Cuba hoặc các thực thể bị trừng phạt. Một tuần sau, Ngoại trưởng Mỹ Mark Rubio, người sinh ra từ gia đình di cư gốc Cuba, chính thức đưa GAESA vào danh sách trừng phạt trong một bản tuyên bố, cho rằng doanh thu của nó có thể vượt quá ba lần ngân sách quốc gia Cuba, và có thể nắm giữ khoảng 20 tỷ đô la tài sản bất hợp pháp.
Một số phân tích cho rằng, sự suy tàn kinh tế của Cuba không chỉ do lệnh trừng phạt của Mỹ gây ra, mà còn liên quan đến việc các công ty lớn do quân đội sở hữu nắm giữ mạch sống nền kinh tế nước này. Trong thời kỳ chính quyền Obama, quan hệ ngoại giao Mỹ-Cuba đã tạm thời được cải thiện, GAESA đã đặt cược vào việc khách du lịch Mỹ sẽ đổ vào hàng loạt, tiến hành đầu tư quy mô lớn vào ngành du lịch và xây dựng khách sạn. Tuy nhiên, sau khi chính quyền Trump năm 2016 cấm công dân Mỹ du lịch tới Cuba, cộng với tác động của đại dịch COVID-19 năm 2020, ngành du lịch Cuba liên tiếp bị tổn thương nặng nề. Nhưng GAESA vẫn tiếp tục xây dựng khách sạn, trong khi các bộ phận kinh tế khác như ngành đường lại suy tàn do thiếu đầu tư, "kho đường của thế giới" ngày nay thậm chí còn phải nhập khẩu đường, phản ánh sự mất cân bằng trong phát triển kinh tế.
Tới ngày 20 tháng 5, trước khi bản thảo này đóng, chính quyền Trump tiếp tục nâng cấp sự tác động áp lực. Bộ Tư pháp Mỹ công bố chính thức truy tố cựu tổng thống Cuba Raúl Castro, với các tội danh bao gồm âm mưu giết công dân Mỹ, phá hủy máy bay và giết người, có nguồn gốc từ sự kiện năm 1996 khi quân đội Cuba bắn hạ hai máy bay dân sự của tổ chức "Brothers to the Rescue", gây thiệt mạng 4 người. Bản cáo trạng được công bố vào ngày trùng với Ngày Độc lập Cuba, tại Tháp Tự do ở Miami, thành phố tập trung nhiều nhất các dân cư gốc Cuba ở Mỹ.
Vì Raúl Castro hiện nay đã 94 tuổi và ở tại Cuba, mức ý nghĩa biểu tượng của vụ cáo buộc này vượt xa hơn mức ý nghĩa thực chất, đây là bước đi mới nhất của chính quyền Trump trong việc ép buộc chế độ Cuba phải tuân phục.
