Dù lái xe hay thong thả dạo bước trên tuyến tỉnh lộ 11 dọc bờ Đông Đài Loan, bạn cũng khó tránh khỏi cảm giác mình đang được thiên nhiên ôm trọn.

Một bên là Thái Bình Dương xanh thẳm trải dài đến tận chân trời. Bên kia là dãy núi ven biển phủ đầy màu xanh của rừng cây. Gió biển thổi nhẹ qua những triền đồi, tạo nên cảm giác bình yên hiếm có.

Chính vẻ đẹp ấy khiến nhiều người tìm đến bờ Đông khi muốn tạm rời xa áp lực của đời sống đô thị. Với không ít du khách, hành trình giữa núi và biển giống như một cách gột rửa những mệt mỏi của cuộc sống thường ngày.

Nhưng với người Amis – cộng đồng cư dân đã sinh sống ở vùng đất này suốt hàng nghìn năm – núi và biển không chỉ là phong cảnh.

Đó là nền tảng của thế giới quan, tín ngưỡng và cách họ hiểu về sự sống.

Núi và biển là một

Trong nhận thức truyền thống của người Amis, biển không tồn tại tách biệt với đất liền, cũng như núi không đứng riêng khỏi đại dương.

Mọi thứ được kết nối bằng nước.

Nước biển bốc hơi thành mây, mây trôi vào núi rồi hóa thành mưa. Mưa nuôi dưỡng rừng cây, tạo nên những con suối và dòng sông chảy ra biển. Trên hành trình ấy, nước mang theo khoáng chất và chất dinh dưỡng từ đất liền, nuôi sống các hệ sinh thái cửa sông và ven biển.

Đối với người Amis, đó không chỉ là một hiện tượng tự nhiên mà còn là nguyên lý vận hành của thế giới.

Biển nuôi núi. Núi nuôi biển.

Con người tồn tại nhờ cả hai.

Những nghi lễ tạ ơn vòng tuần hoàn của sự sống

Thế giới quan ấy được phản ánh rõ nét trong các nghi lễ truyền thống.

Một trong những nghi lễ quan trọng nhất của người Amis là Misacepo', thường được dịch đơn giản là "lễ hội biển".

Tuy nhiên, cách gọi này chưa phản ánh đầy đủ ý nghĩa của nghi lễ.

Misacepo' không chỉ dành để tạ ơn biển, mà còn hướng tới các dòng suối, cửa sông và toàn bộ hệ sinh thái kết nối giữa núi với đại dương.

Tên gọi Misacepo' có thể hiểu là "mở cửa sông" hoặc "tạo cửa sông", nhấn mạnh vai trò đặc biệt của vùng giao thoa giữa nước ngọt và nước mặn.

Trong quan niệm của người Amis, cửa sông là chiếc nôi của sự sống.

Nơi đây tập trung nguồn dinh dưỡng từ đất liền đổ ra biển, thu hút vô số sinh vật đến sinh sản và kiếm ăn. Cá lớn lên từ cửa sông rồi quay về đại dương, tiếp tục vòng tuần hoàn bất tận của sự sống.

Bởi vậy, nghi lễ Misacepo' không chỉ là nghi thức tôn giáo mà còn là sự ghi nhớ và tri ân đối với hệ sinh thái đã nuôi dưỡng cộng đồng.

Khi biển nuôi đất liền

Tại bộ lạc Makota'ay (Cảng), nằm gần cửa sông Tú Cô Loan, lễ Misacepo' mở đầu bằng nghi thức cầu khấn thần biển và thần sông.

Một chi tiết rất đặc biệt là tất cả lễ vật từ biển như cá, tôm và hải sản đều được đặt quay đầu về phía đất liền.

Cách sắp đặt này tượng trưng cho việc biển mang nguồn sống trở về nuôi dưỡng con người.

Khi dâng rượu cúng tế, người chủ lễ cũng hướng về phía đất liền để bày tỏ lòng biết ơn đối với vòng tuần hoàn tự nhiên đã cung cấp nguồn nước, mùa màng và thực phẩm cho cộng đồng.

Qua nghi lễ ấy, người Amis thể hiện một nhận thức rất rõ ràng: sự sống của con người không đến từ biển hay đất liền riêng lẻ, mà từ mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau giữa cả hai.

Lễ hội biển cũng là lễ cầu mùa

Tại bộ lạc Đô Lịch ở huyện Đài Đông, lễ hội biển mang tên Pafafoy.

Tên gọi này có thể hiểu là "dâng lợn cho biển".

Trong nghi lễ, người dân dựng một không gian thiêng trên bãi cát bằng tre và đá, rồi dâng đầu lợn, rượu, thuốc lá và trầu cau ra biển.

Thông qua nghi thức ấy, họ cầu mong biển lặng sóng yên cho ngư dân, đồng thời cầu xin tổ tiên và thần linh ban cho những cơn mưa thuận hòa để mùa màng trên đất liền được bội thu.

Dù hình thức khác nhau, cả Misacepo' lẫn Pafafoy đều phản ánh cùng một tư tưởng: biển và đất liền là một chỉnh thể không thể tách rời.

Nhìn núi để biết tình trạng của biển

Không chỉ trong nghi lễ, tri thức về sự gắn kết giữa núi và biển còn hiện diện trong đời sống thường ngày.

Một ngư dân kiêm thợ lặn lâu năm ở bộ lạc Đô Lan từng chia sẻ rằng muốn biết hôm nay nước biển có trong và phù hợp để lặn hay không, chỉ cần nhìn lên dãy núi phía sau làng.

Nếu núi bị sương mù che phủ hoặc hiện lên mờ nhạt, biển thường sẽ đục và điều kiện lặn không tốt.

Ngược lại, khi đường nét núi hiện rõ dưới bầu trời quang đãng, đó thường là dấu hiệu của một ngày lý tưởng trên biển.

Kinh nghiệm ấy được truyền lại qua nhiều thế hệ, phản ánh sự quan sát tinh tế của cư dân bản địa đối với môi trường sống.

"Có gì trên núi thì cũng có dưới biển"

Người Amis ở Đô Lan có một câu nói thú vị:

"Có gì trên núi thì cũng có dưới biển."

Câu nói này thể hiện qua cách họ đặt tên các loài sinh vật.

Nhiều loài cá được gọi bằng tên những loài động vật hoặc thực vật trên cạn có đặc điểm tương đồng về hình dạng, tập tính hoặc ý nghĩa biểu tượng.

Trong thế giới quan của người Amis, biển và đất liền giống như hai mặt của cùng một thế giới.

Vì thế, việc đặt tên sinh vật không đơn thuần là phân loại tự nhiên, mà còn phản ánh cách họ nhận thức về mối liên hệ sâu sắc giữa các môi trường sống.

Món quà của bờ Đông

Từ những nghi lễ thiêng liêng cho đến kinh nghiệm đời thường, người Amis luôn nhìn nhận biển và đất liền như một hệ thống thống nhất.

Có lẽ vì thế mà nhiều du khách khi đến bờ Đông thường cảm thấy một sự bình yên khó lý giải. Đó không chỉ là vẻ đẹp của phong cảnh, mà còn là cảm giác về một thế giới nơi mọi thứ vẫn còn gắn kết chặt chẽ với nhau.

Qua hàng nghìn năm chung sống với núi rừng, sông suối và đại dương, người Amis đã phát triển một tri thức sinh thái sâu sắc: con người không đứng ngoài thiên nhiên, mà là một phần của vòng tuần hoàn ấy.

Đó cũng là một trong những di sản văn hóa quý giá nhất mà bờ Đông Đài Loan vẫn đang gìn giữ cho đến ngày nay.