Kỷ niệm cảng nhìn từ cao: Cao Viễn Tân Thôn

Cảng Keelung - người lạ quen thuộc nhất của các bé Keelung.

Cảng to lớn nằm giữa trung tâm thành phố, nhưng phần lớn người dân chỉ biết đến nó qua những chiếc máy móc khổng lồ, những tầng container xếp chồng lên nhau, và ánh nước lấp loé trên sóng. Về đời sống của vùng cảng, đó vẫn còn là điều xa xôi và lạ lùng.

"Cao Viễn Tân Thôn" nằm ở phía Tây cảng Keelung, từ thời kỳ Nhật thuộc địa đã là trung tâm xây dựng cảng, chứng kiến những bước tiến quan trọng trong phát triển cảng vận. Tuy nhiên, trong bối cảnh sự phát triển không cân bằng giữa hai bờ, những di sản văn hóa hữu hình và vô hình của Cao Viễn Tân Thôn đang dần bị lãng quên.

Loạt bài viết này ghi chép những thay đổi của vùng cảng, công việc và cuộc sống của những người tại đây, với mong muốn tái hiện mối quan hệ không thể tách rời giữa Cao Viễn Tân Thôn và cảng Keelung.

Bước vào phòng làm việc của hội đồng địa phương, ánh mắt lập tức rơi vào chiếc bàn trà gỗ với những vân gỗ quý hiếm. Trên đó là những chiếc ấm gốm phủmenmàu đất, khí hơi nước ấm bốc lên từ mặt ấm, những tách trà từng được rót nhiều lần, lạnh rồi lại ấm lên. Người ngồi quanh bàn thay đổi từng vòng, nhưng có một bóng dáng luôn ở đó - người đã nghỉ hưu nhưng không hề nhàn rỗi, mà tập trung chú ý vào công việc: bốc trà, rót nước cho từng vị khách cũ và mới. Mỗi khi nghe những câu chuyện về bến cảng những năm xưa, như những bông tuyết bay, Hồng Thuận Phát chầm chậm bước tới giữa đám người, từng người một được rót đầy, là nước trà có vị ngọt ngây ngất lâu dài, và cũng là những năm tháng đã trở thành ký ức.

Con trai lên phía Bắc

Hồng Thuận Phát sinh năm 1948, gốc gác từ huyện Vạn Đan, tỉnh Bình Thuận. Từ thời tiểu học, cậu bé đã phải giúp gia đình làm nông dịp mùa. Hiểu chuyện từ sớm, Hồng Thuận Phát tự thoả thuận với gia đình: nếu không đỗ kỳ thi vào trường trung học cơ sở, cậu sẽ bỏ học để làm nông. Dù từng có học kèm, cậu quyết định ngừng học từ lớp 6. Vì vậy, kỳ thi vào trung học cơ sở lần đầu tiên, cậu không đỗ và theo lời hứa, bắt tay vào công việc nông dụng.

Tuy nhiên, một bạn cùng lớp cũng không đỗ, nhưng cha mẹ bạn muốn con tiếp tục học. Bạn ấy mời Hồng Thuận Phát quay lại trường cũ để ôn thi vào trung học. Cuối cùng, cậu đỗ vào Trường Trung Học Vạn Đan. Từ lúc đó, Hồng Thuận Phát hiểu rõ giá trị của học tập, vượt qua từ lớp cuối cùng lên lớp đầu, rồi thi chuyển trường thành công vào Trường Trung Học Bình Thuận. Lúc bấy giờ, cả làng chỉ có hai người đỗ kỳ thi này, tiếng pháo nổ khen ngợi vang khắp làng.

Năm nay hơn 60 tuổi, Hồng Thuận Phát (Ảnh: Trần Hiền Nhã chụp, Thư viện Kỷ niệm Văn hóa Quốc gia)

Năm 1968 tốt nghiệp trung học, Hồng Thuận Phát nhập ngũ vì không đỗ đại học. Do tính chất quân chủng Hải quân, cậu được phân công khắp nước, có lúc cũng đóng quân ở Keelung. Tháng 3 năm 1972 xuất ngũ, cậu liền chuẩn bị cho kỳ thi đại học tháng 7. Dưới áp lực cạnh tranh, cậu cuối cùng xoay xở vào Đại học Hàng Hải, khoa Điều hành Tàu biển, học tối. Từ đây, Hồng Thuận Phát chính thức cư trú ở Keelung, vừa làm việc ban ngày vừa học ban đêm. Đến cuối năm 1975, cậu trúng tuyển dụng công chúc cảng vào làm việc tại Cục Quản lý Cảng, bắt đầu một nửa cuộc đời gắn liền với cảng.

Những ngày tháng ở kho thóc

Năm 1976, sau quá trình đào tạo cấp tập kéo dài hai tuần, Hồng Thuận Phát được bố trí làm quản lý kho thóc, chủ yếu phụ trách tuần tra và quản lý kho, theo thể chế một ngày làm một ngày nghỉ. "Kho thóc được mở rộng ba lần, ban đầu chỉ chứa được 7.000 tấn, sau cùng khi hoàn tất lần mở rộng thứ ba, tổng dung tích đạt 50.500 tấn," Hồng Thuận Phát giải thích rằng, do nhập khẩu ngũ cốc tăng từng năm, kho thóc phải liên tục mở rộng để đáp ứng sự phát triển kinh tế nhanh chóng. Khi tàu cập cảng, kho thóc có máy hút ngũ cốc có thể duỗi sâu vào khoang tàu "như chiếc vòi của voi", hút ngũ cốc lên băng chuyền, qua ống dẫn lên máy thang xích, rồi vận chuyển lên tòa nhà kho thóc cao 11 tầng. Nhân viên trên cao sẽ mở các cửa kho để lưu trữ từng loại ngũ cốc vào những kho tương ứng, công việc bốc xếp liên tục diễn ra.

Các kho lưu trữ ngũ cốc được tạo thành từ nhiều hình trụ tròn xếp chồng lên nhau. Giữa mỗi bốn hình trụ, có một không gian nhỏ được gọi là "kho nẹp" - "chúng tôi không để lãng phí điểm nào cả", Hồng Thuận Phát nói, bất cứ chỗ nào có thể chứa được cũng phải tận dụng hết. Sau một năm làm việc tại kho, có lần khi tuần tra tình hình nhập xuất lúa mì, vì gọi thang máy mà không chịu xuống, cậu đã nhìn vào từ bên trong. Bất ngờ thang máy chợt sụt xuống, khiến gương mặt Hồng Thuận Phát bị thương nặng, máu chảy không ngừng. Đến tận bây giờ, cậu vẫn còn ám ảnh về sự cố này.

Do các tàu chở ngũ cốc loại lớn không thể cập cảng Keelung (vì chi phí vận chuyển thấp hơn), kho thóc nằm ở bến số 30 và 31 chính thức ngừng hoạt động và bịxémở dỡ sau khi tiếp nhận chiếc tàu nhỏ cuối cùng năm 2003. Công việc bốc xếp ngũ cốc được chuyển sang Cảng Đài Trung và Cảng Cao Hùng, còn các bến cảng cũ nay đã trở thành bãi chứa container.

Chuyển động giữa phòng làm việc và bến cảng

Bãi container số 1 của cảng Keelung thành lập vào những năm 1960, bắt kịp đà containerize của vận tải quốc tế, tiếp theo đó cảng Keelung còn xây dựng bãi container số 2 và số 3. Năm 1981, Hồng Thuận Phát rời kho thóc nơi đã làm 5 năm, chuyển tới bãi container số 1 làm quản lý bốc xếp. Khác với công việc ở kho, nay Hồng Thuận Phát phải bước vào hiện trường bến cảng để giám sát và chỉ huy công nhân, cho đến khi hàng được đưa lên tàu mới giao quyền cho nhân viên lý giá xếp dỡ. Bốn năm sau, cậu được phân công làm đại lý công vụ, phân công ba ca và luân phiên trực cùng hai phó giám đốc, quản lý chung toàn bộ bãi container số 1.

Hồng Thuận Phát cũng từng được nâng chức lên trưởng phòng vận chuyển, quản lý toàn bộ bãi container cả hai bờ, cũng như trưởng phòng thiết bị và dụng cụ, điều phối kiểm tra máy móc toàn cảng. Tuy nhiên, sau khi luân chuyển nhiều lần giữa công việc hành chính và bến cảng, Hồng Thuận Phát vẫn nhận thấy rằng bản thân phù hợp nhất khi làm công việc hiện trường, chứ không phải quản lý hành chính ở phòng.

Trung tâm lưu trữ vận chuyển container số 1, cảng Keelung (Ảnh: Trần Thế Nhất chụp, Thư viện Kỷ niệm Văn hóa Quốc gia)

Sau nhiều năm tích lũy kinh nghiệm, năm 1995 Hồng Thuận Phát được bổ nhiệm làm giám đốc kho dữ liệu và thiết bị, chịu trách nhiệm quản lý mọi tài sản của toàn cảng, từ máy tính, điều hòa đến máy móc và linh kiện. Cậu đùa rằng "như mở một cửa hàng tạp hóa, ai cần thì lấy, không đủ tôi lại bổ sung". Từ lâu gắn bó với bãi container số 1, năm 2003 Hồng Thuận Phát quay trở lại làm giám đốc, sau khi trải qua những thay đổi nhân sự lại được điều chuyển sang làm trưởng phòng vận chuyển hai năm sau. Tất cả thay đổi công việc này khiến cậu không khỏi cười lẫn khóc, nhưng rồi khi đang làm việc, cậu bất ngờ bị đau tim cấp.

"Lúc đó mới 59 tuổi, cảm thấy mình cố gắng đến thế cũng chẳng ra gì," vì vậy Hồng Thuận Phát tự xin chuyển về kho bãi bến cảng số 14 phía Tây dưới chân Cao Viễn Tân Thôn làm giám đốc, vừa gần nhà vừa bán thời gian để nuôi già. Cậu cười nói, đó là thời kỳ hạnh phúc nhất trong sự nghiệp công chúc. Cuối cùng, năm 2012, dưới đợt cải cách tách biệt kinh doanh của Cục Quản lý Cảng, Hồng Thuận Phát được hưởng chế độ hưu trí sớm với những ưu đãi vượt qua luật định, trở về núi, bắt đầu cuộc sống thanh bình.

Sự thay đổi địa hình Tiên Động

Trước đây, khu vực Tiên Động có năm phường: Gốc Cảng, Thái Bạch, Nhân An, Tiên Động và Hòa Bình. Từ xưa, từ Tiên Động đến khu vực trường tiểu học Tiên Động là nơi có rất nhiều ký túc xá nhân viên cảng và trung tâm đào tạo nhân viên, các con đường bên cạnh sát với biển nước lấp loé. Từ năm 1972 trở đi, khu vực Gốc Cảng bắt đầu được giải phóng mặt bằng và xây dựng lại để trở thành bãi container và đường dẫn cao tốc. "Cao Viễn Tân Thôn này có khá nhiều hộ dân từ Gốc Cảng được di dời, chính thức dọn vào năm 1976," Hồng Thuận Phát cho biết. Các phường Nhân An và Gốc Cảng cũ đã lần lượt được sáp nhập vào Tiên Động và Thái Bạch theo sự thay đổi địa hình, lấy đường Trung Sơn 4 làm ranh giới.

Đường dẫn cao tốc phía Tây cũ được xây dựng để giải tỏa các xe container từ cao tốc Trung Sơn tuổi đỏi, nhằm tránh lưu thông rối loạn qua trung tâm thành phố. Tuy nhiên, sau nhiều năm xuống cấp không đủ khả năng sử dụng, đường này bị ngừng hoạt động vàxémở dỡ. Thay vào đó, xây dựng đường kết nối phía Tây trực tiếp từ cao tốc Bắc 2 vào bến cảng phía Tây, hình thành bộ mặt hiện tại của khu vực Tiên Động.

Cuộc sống thôn quê với con tim nóng hổi

Hiện nay 73 tuổi, Hồng Thuận Phát sau khi về hưu đã làm chủ tịch hội phát triển cộng đồng Hòa Bình cho tới nay, cùng vợ đã từng là cán bộ phường nhiều năm quản lý và điều hành Cao Viễn Tân Thôn. Cặp vợ chồng tổ chức các lớp đào tạo tài năng và bữa ăn chung trong cộng đồng, làm cho những mối quan hệ giữa đồng nghiệp cũ nay thành hàng xóm trở nên gắn bó hơn. "Cục Quản lý Cảng giống như một gia đình lớn," cậu nói.

Hồng Thuận Phát thường xuyên có mặt ở phòng làm việc của hội để chào đón mọi người, nhưng cậu còn sở hữu một khu vườn cộng đồng xinh đẹp, là kết quả của những buổi sáng thường ngày chăm sóc cây cảnh, lấy đất. Vườn tràn ngập cây thơm và hoa lá xanh tươi, giữa không khí yên bình của thôn quê, nó như một thế giới riêng biệt dễ chịu. Trở lại phòng làm việc, Hồng Thuận Phát lại bắt đầu rót trà, vừa gọi mời mọi người vừa chầm chậm rót đầy những tách, gửi đến là nước trà và cuộc đời của Hồng Thuận Phát hòa quyện, tỏa ra trong không gian một hương vị vô tận, không nói hết được.