"Muốn các phong trào xã hội, thậm chí các phong trào chính trị, phát huy hiệu quả, trước hết phải dựa vào phong trào văn hóa để đánh thức quần chúng."
Báo Dân Đài Loan, năm 1925
Tài Nam thường được nhớ đến như thành phố của nắng vàng, đền miếu cổ kính và những món ăn nổi tiếng. Thế nhưng, ẩn dưới vẻ yên bình ấy là một lớp ký ức khác: ký ức về những trí thức, bác sĩ, nhà giáo và thanh niên từng dùng văn hóa như một hình thức phản kháng trước chế độ thuộc địa Nhật Bản.
Trong thập niên 1920, Hội Văn hóa Đài Loan đã trở thành lực lượng tiên phong của phong trào khai sáng xã hội trên đảo. Thông qua diễn thuyết, báo chí, kịch nghệ, điện ảnh và giáo dục cộng đồng, họ tìm cách thức tỉnh ý thức xã hội và khơi dậy khát vọng tự chủ của người Đài Loan.
Hành trình hôm nay bắt đầu từ trụ sở Hội Văn hóa tại Tài Nam, đi qua những địa điểm từng gắn liền với hoạt động của các thành viên hội, trước khi kết thúc tại Sở Thống đốc Tài Nam – biểu tượng quyền lực của chính quyền thuộc địa mà họ không ngừng chất vấn và phản đối.
Điểm khởi đầu: Trụ sở Tài Nam của Hội Văn hóa Đài Loan
Năm 1923, tại Đại hội lần thứ ba tổ chức ở Tài Nam, Hội Văn hóa Đài Loan quyết định chuyển trụ sở từ Đài Bắc xuống thành phố này.
Dưới sự điều hành của Thái Bồi Hỏa, Tài Nam nhanh chóng trở thành một trung tâm hoạt động quan trọng của phong trào. Từ đây, các buổi diễn thuyết, điểm đọc báo, đoàn kịch lưu động và những chuyến chiếu phim tuyên truyền được tổ chức khắp nơi trên đảo.
Nếu coi phong trào chính trị là ngọn lửa, thì Hội Văn hóa chính là nơi nhóm lên những tia lửa đầu tiên.
Phòng khám Hàn Nội: Nơi chữa bệnh và gieo mầm tư tưởng
Ngày nay, Phòng khám Nhi khoa Hàn Nội vẫn tồn tại trên phố Dân Quyền và đã truyền qua ba thế hệ.
Người sáng lập là bác sĩ Hàn Thạch Tuyền, một trong những thành viên quan trọng của Hội Văn hóa Đài Loan.
Ngoài công việc y khoa, ông thường xuyên tổ chức các buổi diễn thuyết về dân quyền, cải cách xã hội và tình hình Đài Loan dưới chế độ thuộc địa. Vì các hoạt động này, ông từng bị bắt trong vụ án liên quan đến Luật Trị an.
Phòng khám không chỉ là nơi khám chữa bệnh mà còn là địa điểm gặp gỡ của giới trí thức và những người hoạt động xã hội tại Tài Nam.
Sân khấu lớn Tài Nam: Khi điện ảnh và sân khấu trở thành công cụ khai sáng
Được xây dựng năm 1911 bằng nguồn vốn của người Đài Loan, đây từng là rạp hát lớn nhất và cũng là niềm tự hào của người dân địa phương.
Ban đầu, nơi đây chủ yếu trình diễn hí kịch truyền thống. Nhưng đến thập niên 1920, sân khấu bắt đầu xuất hiện các vở kịch mới mang tinh thần cải cách xã hội.
Năm 1926, đoàn chiếu phim lưu động "Mỹ Đài" do Thái Bồi Hỏa thành lập đã khởi hành từ đây, mang điện ảnh và thông điệp khai sáng đến nhiều vùng nông thôn.
Đối với Hội Văn hóa, nghệ thuật không đơn thuần là giải trí. Đó còn là phương tiện để truyền bá tư tưởng.
Hiệu sách Hưng Văn Trai: Một chiến tuyến văn hóa
Trong bối cảnh giáo dục thuộc địa ngày càng mở rộng, nhiều trí thức Đài Loan xem việc bảo tồn văn hóa bản địa là nhiệm vụ cấp thiết.
Đó là lý do Lâm Chiến Nhiêu mở Hưng Văn Trai.
Hiệu sách chuyên bán các tác phẩm văn học, lịch sử và tư tưởng Trung Hoa, với mong muốn duy trì bản sắc văn hóa và nâng cao ý thức dân tộc.
Nhưng nơi đây không chỉ là hiệu sách.
Nó còn là điểm tụ họp của giới thanh niên cấp tiến, nơi các cuộc tranh luận về cải cách xã hội, lao động và chống mê tín thường xuyên diễn ra.
Đền Vũ Kinh Tế: Quảng trường công cộng của phong trào
Ngày nay, đền miếu thường được xem là không gian tín ngưỡng.
Nhưng vào thập niên 1920, Đền Vũ Kinh Tế còn là một diễn đàn công cộng.
Tại đây, Hội Văn hóa Đài Loan mở điểm đọc báo, tổ chức các lớp học và các buổi diễn thuyết ngoài trời. Nhiều cuộc tập hợp thu hút hàng trăm, thậm chí hàng nghìn người tham dự.
Những ý tưởng về dân chủ, quyền lợi lao động và cải cách xã hội từng được lan truyền ngay giữa khoảng sân trước ngôi đền này.
Hội trường công cộng Tài Nam: Trung tâm sinh hoạt hiện đại đầu tiên
Ngày nay là khu Trung tâm Văn hóa Ngô Viên, công trình này từng là hội trường công cộng hiện đại đầu tiên của Tài Nam.
Đây là nơi diễn ra vô số hoạt động của Hội Văn hóa: từ các cuộc họp, diễn thuyết chính trị cho đến hòa nhạc và biểu diễn nghệ thuật.
Ngay cả lễ cưới của bác sĩ Hàn Thạch Tuyền cũng được tổ chức tại đây theo hình thức mới, phản ánh tinh thần cải cách đang lan rộng trong xã hội Đài Loan thời bấy giờ.
Điểm kết thúc: Sở Thống đốc Tài Nam
Ngày nay, đây là trụ sở của Bảo tàng Văn học Quốc gia Đài Loan.
Nhưng một thế kỷ trước, nơi này là trung tâm quyền lực của chính quyền thuộc địa Nhật Bản tại miền nam Đài Loan.
Chính vì vậy, nó cũng trở thành đích đến của nhiều cuộc kiến nghị và phản đối.
Năm 1928, khi chính quyền quyết định di dời một nghĩa trang để xây dựng sân vận động, Hội Văn hóa Đài Loan cùng nhiều tổ chức xã hội đã tổ chức diễn thuyết, gửi đơn kiến nghị và huy động dư luận phản đối.
Những người đi bộ qua các con phố Tài Nam ngày ấy không chỉ đơn thuần tham gia các hoạt động văn hóa. Họ đang từng bước thử thách giới hạn của quyền lực thuộc địa.
Một thành phố, hai lớp ký ức
Ngày nay, du khách đến Tài Nam thường tìm kiếm món ăn ngon, những con phố cổ hay các di tích nổi tiếng.
Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, ta sẽ thấy một lớp ký ức khác vẫn còn hiện diện.
Đó là ký ức về những con người từng tin rằng thay đổi xã hội không nhất thiết bắt đầu bằng bạo lực. Nó có thể bắt đầu từ một buổi diễn thuyết, một tờ báo, một cuốn sách, một buổi chiếu phim hay một cuộc trò chuyện giữa quảng trường.
Một thế kỷ đã trôi qua.
Những tòa nhà cũ có thể biến mất, nhiều nhân vật đã trở thành lịch sử, nhưng dấu chân của họ vẫn còn in lại trên những con phố Tài Nam hôm nay.
