Trao đổi những mảnh ký ức của thời gian: Ghé thăm một tiệm bưu phổ trên phố Cù Lĩnh

• "Ai cũng có thú sưu tầm của riêng mình. Khác biệt chỉ nằm ở việc họ chọn giữ lại thứ gì."

Chủ tiệm bưu phổ họ Trương mỉm cười nói như vậy. Quả thật, đằng sau mỗi bộ sưu tập luôn tồn tại một niềm say mê khó diễn tả thành lời. Có lẽ chỉ những người cùng chung sở thích mới thực sự hiểu được cảm giác ấy.

Với người ngoài cuộc, tem thư hay tiền cổ chỉ là những mảnh giấy và những đồng kim loại cũ kỹ. Nhưng với các nhà sưu tập, đó là những chứng nhân của lịch sử.

Một tờ tiền giấy có thể kể câu chuyện về một chính quyền đã biến mất. Một đồng xu có thể lưu giữ dấu vết của những cuộc cải cách kinh tế, những biến động chính trị hay một lối sống đã lùi xa vào quá khứ. Từ tiền giấy thời nhà Thanh, trái phiếu đường sắt cuối thế kỷ XIX cho đến tiền tệ thời Dân Quốc, mỗi món đồ đều là một mảnh ghép nhỏ trong dòng chảy lịch sử.

Từ phố sách cũ đến phố bưu phổ

Nhắc đến phố Cù Lĩnh ở Đài Bắc, nhiều người vẫn nhớ đến hình ảnh những cửa hàng sách cũ san sát một thời.

Thế nhưng ngày nay, số hiệu sách còn lại không nhiều. Thay vào đó là những tiệm bưu phổ chuyên kinh doanh tem, tiền cổ và các vật phẩm sưu tầm.

Sự chuyển đổi này bắt đầu từ năm 1984, khi Bảo tàng Bưu chính khai trương gần đó. Các cửa hàng tem và tiền xu dần xuất hiện quanh khu vực. Đến năm 1992, khi Trung Hoa Thương trường – nơi từng được xem là thiên đường của giới sưu tập – đóng cửa, nhiều thương nhân chuyển về phố Cù Lĩnh, biến nơi đây thành một trung tâm giao dịch bưu phổ nổi tiếng.

Trong số những cửa hàng trên phố, tiệm của ông Trương không phải lâu đời nhất, cũng không phải lớn nhất. Điều khiến nơi này khác biệt nằm ở sự nhiệt huyết gần như không suy giảm của người chủ.

Đồng tiền đầu tiên từ cha

Năm nay ngoài 50 tuổi, ông Trương kể rằng niềm yêu thích tiền cổ đã xuất hiện từ khi còn nhỏ.

• "Mỗi khi thấy đồng tiền nào lạ hoặc cũ, tôi đều xin người lớn giữ lại cho mình."

Ông lấy ra một hộp đựng đồng xu bạc rồi kể tiếp:

• "Bố tôi từng tặng tôi một đồng tiền kỷ niệm 60 năm lập quốc. Nếu phải chọn một món đồ đánh dấu việc bắt đầu sưu tập nghiêm túc, có lẽ đó chính là món đầu tiên."

Tuy vậy, phải đến hơn 30 tuổi, niềm yêu thích ấy mới thực sự trở thành đam mê.

• "Lúc đó tôi nhận ra mình chẳng tiết kiệm được đồng nào. Kiếm được bao nhiêu lại tiêu hết bấy nhiêu. Tôi nghĩ mình cần một sở thích nào đó, mà đây lại là thứ mình thích từ nhỏ."

Ban đầu ông chỉ mua vài món để giải trí. Nhưng càng tìm hiểu, bộ sưu tập càng lớn dần. Có thời điểm, gần một nửa thu nhập hàng tháng được dành cho việc mua tem và tiền cổ.

• "Nhà chất đầy đồ luôn."

Ông cười nhớ lại.

Khoảng hơn mười năm trước, khi một mặt bằng trên phố Cù Lĩnh bất ngờ bỏ trống, những người quen trong giới khuyến khích ông mở cửa hàng riêng. Đúng lúc đang cảm thấy mệt mỏi với công việc cũ, ông quyết định thử sức.

Từ một nhà sưu tập, ông trở thành chủ tiệm.

Nghề định giá bằng kinh nghiệm

Bước vào cửa hàng, điều đầu tiên đập vào mắt là những tủ kính nhỏ xếp kín tiền xu, tiền giấy và vật phẩm sưu tầm.

Không gian không lớn, nhưng chứa đựng hàng nghìn món đồ đến từ nhiều thời kỳ và quốc gia khác nhau.

Khách hàng cũng rất đa dạng, dù phần đông thuộc độ tuổi trung niên.

Thoạt nhìn, công việc của một chủ tiệm bưu phổ có vẻ đơn giản: mua vào rồi bán ra. Nhưng đằng sau đó là cả một kho kiến thức được tích lũy qua nhiều năm.

Trong thị trường mà hàng thật và hàng giả luôn tồn tại song song, những công cụ quan trọng nhất của ông Trương chỉ gồm một chiếc kính lúp, một chiếc cân điện tử và kinh nghiệm cá nhân.

Ông có thể cầm một đồng xu lên, quan sát các chi tiết chạm khắc, kiểm tra trọng lượng rồi đưa ra đánh giá gần như ngay lập tức.

• "Cuối cùng thì vẫn là kinh nghiệm."

Ông nói.

Phía sau quầy là một tủ sách lớn chứa đầy tài liệu nghiên cứu về tiền tệ và tem thư. Nhiều cuốn trong số đó có sự tham gia biên soạn hoặc cố vấn của chính ông.

Khi sưu tập gặp đầu tư

Sở thích của mỗi nhà sưu tập đều khác nhau.

Có người muốn sở hữu tiền giấy của mọi quốc gia trên thế giới. Có người chỉ săn lùng những số seri đặc biệt. Riêng ông Trương đặc biệt yêu thích tiền giấy và tiền xu có chữ Hán.

• "Tôi không chơi đồ nước ngoài nhiều vì ngoại ngữ không tốt."

Ông cười.

Những năm gần đây, ông chứng kiến sự thay đổi lớn của thị trường.

Hai hoặc ba thập niên trước, rất nhiều cổ vật và tiền cổ Trung Quốc được đưa sang Đài Loan. Khi đó giá còn khá thấp và ít người chú ý.

Nhưng khi kinh tế Trung Quốc phát triển, nhu cầu sưu tầm tăng mạnh. Nhiều món đồ lại được mua ngược trở về với mức giá cao hơn nhiều lần.

Ông lấy ví dụ về đồng bạc mang chân dung Viên Thế Khải – thường được giới sưu tập gọi là "Viên Đại Đầu". Có những mẫu từng chỉ đáng giá vài trăm nghìn Đài tệ, nhưng nay đã tăng lên hàng triệu.

Sự tăng giá quá nhanh khiến ông đôi khi phải tự hỏi:

• "Rốt cuộc đây là sưu tập, đầu tư hay đầu cơ?"*

Muốn để lại điều gì đó

Những năm gần đây, ngoài việc kinh doanh, ông Trương còn lập kênh YouTube để chia sẻ kiến thức về tem thư và tiền cổ.

Ông phỏng vấn các chuyên gia, nhà nghiên cứu và cả những nghệ nhân từng làm việc tại Nhà máy Đúc tiền Trung ương.

• "Có những kỹ thuật chế tác tiền giấy truyền thống gần như không còn nữa. Tôi muốn ghi lại chúng trước khi quá muộn."

Đó cũng là lý do khiến ông dành rất nhiều thời gian cho việc phổ biến kiến thức, dù công việc này không mang lại nhiều lợi nhuận.

Vợ ông từng hỏi:

• "Làm cực thế để làm gì?"

Bạn bè lại đùa rằng ông giống người kéo kiệu, vất vả nhưng hưởng lợi chẳng bao nhiêu.

Ông chỉ cười.

• "Tôi nghĩ nếu chỉ mua bán thì cuối cùng cũng chỉ là mua bán thôi. Nhưng nếu có cơ hội để lại một điều gì đó cho người khác, thì tại sao không làm?"

Ông ngừng lại vài giây rồi nói tiếp:

• "Ít nhất, tôi đã thử."

Giữa một cửa hàng nhỏ trên phố Cù Lĩnh, giữa vô số đồng xu và tờ tiền cũ kỹ, điều được trao đổi không chỉ là những món đồ sưu tầm.

Đó còn là những mảnh ký ức của thời gian.