Nhiều người vẫn còn nhớ những buổi chiều tuổi thơ quây quần bên bàn cờ cùng bạn bè hay người thân.

Trong số vô vàn trò chơi bàn, Cờ Tỷ Phú (Monopoly) có lẽ là cái tên quen thuộc nhất. Luật chơi rất đơn giản: người chơi gieo xúc xắc để di chuyển, mua bất động sản, xây nhà và thu tiền từ những người khác đi qua. Khi tất cả đối thủ đều phá sản, người còn lại sẽ chiến thắng.

Nhưng ít ai nghĩ rằng đằng sau những ô đất, những đồng tiền giấy và những quân cờ nhỏ bé ấy lại là cả một câu chuyện về sự thay đổi của xã hội.

Cuốn Trò Chơi Bàn Cổ Đài Loan do Nhà xuất bản Liên Kinh phát hành đã tiếp cận lịch sử theo một cách đặc biệt: nhìn lại sự phát triển của Đài Loan thông qua những trò chơi từng gắn bó với nhiều thế hệ người dân.

Khi trò chơi cũng là một phần của lịch sử

Hai tác giả của cuốn sách là Trần Trung Phòng và Trần Chỉ Duyên đều là những người chơi board game lâu năm.

Ý tưởng thực hiện cuốn sách xuất phát từ một nhận xét khá thú vị: trong khi châu Âu, Mỹ và Nhật Bản đã có nhiều công trình nghiên cứu về lịch sử trò chơi bàn, Đài Loan lại gần như bỏ ngỏ lĩnh vực này.

Điểm đáng chú ý của cuốn sách là không chỉ giới thiệu lịch sử ra đời của từng trò chơi mà còn giải thích cách chơi và bối cảnh xã hội của chúng. Nhờ đó, độc giả vừa hiểu được trò chơi vận hành như thế nào, vừa thấy được những dấu ấn lịch sử ẩn phía sau.

Các trò chơi được chia thành bốn nhóm lớn:

  • • Trò chơi bản đồ

  • • Trò chơi thẻ bài

  • • Trò chơi cờ

  • • Các trò chơi đặc biệt khác

Trong đó, nhóm "Trò chơi bản đồ" là phần hấp dẫn nhất bởi nó phản ánh trực tiếp những biến đổi của xã hội Đài Loan qua từng thời kỳ.

Cờ Tỷ Phú và tấm gương của xã hội Đài Loan

Chỉ riêng Cờ Tỷ Phú đã có tới chín phiên bản khác nhau tại Đài Loan.

Mỗi lần tái bản, các địa danh trên bàn cờ lại thay đổi theo thực tế xã hội. Những con đường, nhà ga hay công trình công cộng xuất hiện trên bàn cờ vô tình trở thành dấu mốc ghi lại sự phát triển của đất nước.

Có những cái tên từng rất quen thuộc với một thế hệ nhưng đã biến mất trong các phiên bản sau. Chẳng hạn, đường Giới Thọ về sau được đổi tên thành Đại lộ Ketagalan, phản ánh những thay đổi về bản sắc và nhận thức lịch sử của xã hội Đài Loan.

Nhìn theo cách đó, mỗi bộ Cờ Tỷ Phú giống như một "bản đồ thời gian", lưu giữ hình ảnh của một giai đoạn lịch sử cụ thể.

Mười Đại Công Trình: Khi kinh tế trở thành trò chơi

Một ví dụ khác là trò chơi Mười Đại Công Trình.

Về cơ chế, trò chơi này khá giống Cờ Tỷ Phú. Tuy nhiên, thay vì mua bán các con đường hay khu đất, người chơi sẽ gặp những công trình biểu tượng của chương trình hiện đại hóa Đài Loan trong thập niên 1970.

Trên bàn cờ xuất hiện những dự án như:

  • • Đường cao tốc Bắc – Nam

  • • Sân bay quốc tế Đào Viên

  • • Hệ thống điện khí hóa đường sắt

  • • Cảng Đài Trung

Đó đều là những công trình từng được xem là động lực thúc đẩy sự cất cánh kinh tế của Đài Loan.

Nếu Cờ Tỷ Phú phản ánh sự phát triển đô thị thì Mười Đại Công Trình lại phản ánh khát vọng hiện đại hóa và tăng trưởng kinh tế của một giai đoạn lịch sử.

Châu Anh Tranh Hùng và ký ức bóng chày của một thế hệ

Nếu kinh tế là niềm tự hào của Đài Loan sau chiến tranh, thì bóng chày chính là một phần quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân.

Trong số các trò chơi được giới thiệu, Châu Anh Tranh Hùng có lẽ là cái tên gợi nhiều cảm xúc nhất với những người yêu bóng chày.

Phát hành năm 1995, trò chơi tái hiện giải bóng chày chuyên nghiệp Trung Hoa trong giai đoạn đầu phát triển. Người chơi có thể lựa chọn một trong sáu đội bóng nổi tiếng thời đó:

  • • Toàn Vị Long

  • • Thống Nhất Sư

  • • Ba Thương Hổ

  • • Huynh Đệ Voi

  • • Thời Báo Đại Bàng

  • • Tuấn Quốc Gấu

Nhiều đội bóng trong số này đã giải thể hoặc đổi chủ từ lâu. Những cái tên từng là thần tượng của người hâm mộ nay đã trở thành ký ức của một thời.

Điểm thú vị là trò chơi không chỉ mô phỏng kết quả thi đấu mà còn chuyển hóa các chiến thuật bóng chày thành hệ thống thẻ bài. Từ việc ném bóng, đánh bóng cho đến cướp base đều được thể hiện bằng cơ chế riêng.

Nhìn lại ngày nay, Châu Anh Tranh Hùng giống như một bảo tàng thu nhỏ về lịch sử bóng chày Đài Loan hơn là một trò chơi đơn thuần.

Vì sao trò chơi bàn vẫn tồn tại?

Từ giữa thập niên 1990, sự bùng nổ của máy chơi game và trò chơi điện tử khiến thị trường trò chơi bàn suy giảm đáng kể.

Tuy nhiên, chúng không biến mất.

Theo tác giả Trần Trung Phòng, điều khiến trò chơi bàn khác biệt nằm ở yếu tố tương tác trực tiếp giữa con người với nhau.

Khi ngồi quanh một bàn cờ, người chơi không chỉ tương tác với luật chơi mà còn tương tác với ánh mắt, cử chỉ, cảm xúc và phản ứng của những người đối diện. Chính những yếu tố ấy tạo nên trải nghiệm mà trò chơi điện tử rất khó thay thế hoàn toàn.

Dù ngày nay nhiều trò chơi đã kết hợp với công nghệ số, bản chất xã hội của board game vẫn không thay đổi.

Lưu giữ ký ức của nhiều thế hệ

Trong những năm gần đây, ngành trò chơi bàn tại Đài Loan phải đối mặt với không ít khó khăn, từ sự cạnh tranh của trò chơi điện tử cho đến tác động của đại dịch.

Thế nhưng chính trong bối cảnh ấy, những cuốn sách như Trò Chơi Bàn Cổ Đài Loan lại càng trở nên có giá trị.

Bởi chúng nhắc chúng ta nhớ rằng trò chơi không chỉ là một hình thức giải trí.

Chúng còn là những mảnh ghép của ký ức tập thể.

Từ những ô đất trong Cờ Tỷ Phú, các công trình trong Mười Đại Công Trình cho đến những đội bóng trong Châu Anh Tranh Hùng, mỗi trò chơi đều lưu giữ một phần lịch sử của Đài Loan.

Và đôi khi, chỉ cần mở một hộp trò chơi cũ, người ta cũng có thể nhìn thấy cả một thời đại đã qua.